KINH THÁNH ĐỘC NHẤT VÔ NHỊ

(Lược theo Những chứng cớ không thể chối cãi, Josh McDowell)

Kinh Thánh Độc Nhất Vô Nhị

Kinh Thánh là cuốn sách khác biệt hoàn toàn với những cuốn sách khác bởi nhiều nguyên nhân. Một số nguyên nhân đó là:

1. Kinh Thánh gồm 66 cuốn sách, được viết trong chiều dài lịch sử hơn 1500 năm.
2. Kinh Thánh được viết trong khoảng thời gian 40 thế hệ, nghĩa là 40 đời người nối tiếp nhau.
3. Kinh Thánh được viết bởi hơn 40 tác giả từ nhiều tầng lớp xã hội khác nhau; như: Vua, nông dân, triết gia, ngư phủ, nhà thơ, chính trị gia, nhà khoa học …Trong số họ: Môi-se là một chính trị gia, là người đã nhận được nền tảng học vấn kiệt xuất ở Ai-cập.

Phi-e-rơ là người đánh cá.

A-mốt là người chăn chiên

Giô-suê là một vị tướng.

Nê-hê-mi là quan tửu chánh

Đa-ni-ên là tể tướng trong vòng 3 đế chế khác nhau. Ba-by-lôn, A-si-ri, Mê-đi Phê-rơ-sơ

Lu-ca là bác sĩ.

Sa-lô-môn là vua.

Ma-thi-ơ là người thu thuế.

Phao-lô là thầy dạy luật của người Do Thái.

4. Kinh Thánh được viết ở nhiều nơi khác nhau:

Môi-se trong đồng vắng.

Giê-rê-mi trong ngục tối.

Đa-ni-ên trên sườn núi và trong cung điện.

Sứ đồ Phao-lô trong ngục tù.

Lu-ca trong thời gian du hành.

Giăng trên đảo Bát-mô.

Các tác giả khác trong thời gian chiến tranh.

5. Kinh Thánh được viết trong những bối cảnh xã hội khác nhau. Ví dụ như: Vua Đa-vít trong thời gian chiến tranh, Vua Sa-lô-môn trong thời gian hòa bình.
6. Kinh Thánh được viết dưới những tâm trạng khác nhau. Có những người viết trong niềm vui khôn xiết, có những người viết trong sự cay đắng và tuyệt vọng tột cùng.
7. Kinh Thánh được viết trên 3 lục địa khác nhau là Châu Á, Châu Âu và Châu Phi.
8. Kinh Thánh được viết bằng 3 ngôn ngữ khác nhau là:

• Tiếng Hê-bơ-rơ cổ.
• Tiếng A-ra-mít là một ngôn ngữ phổ thông được công nhận ở vùng Trung Đông cho đến tận thời Vua Alexander Đại đế (Từ thế kỷ thứ VI đến thế kỷ thứ IV trước CHÚA GIÊ-XU);
• Tiếng Hy Lạp là ngôn ngữ của Tân Ước – Vào thời CHÚA GIÊ-XU thì tiếng Hy Lạp được sử dụng là ngôn ngữ quốc tế.

9. Hệ thống chủ đề của Kinh Thánh rất rộng lớn với hàng trăm chủ đề khác nhau, thường gây nên những cuộc tranh luận và sự bất đồng quan điểm. Nhưng các tác giả Kinh Thánh đã lập luận những chủ đề đó trong sự hài hòa và thống nhất, kể từ cuốn Sáng Thế Ký cho đến cuốn Khải Huyền. Tất cả đều nói về một lịch sử: đó là chương trình cứu rỗi loài người của ĐỨC CHÚA TRỜI.

Hai-ler và Nikc đã diễn đạt điều này như sau: “Thiên Đàng bị đánh mất” của Sáng Thế Ký trở thành “Thiên Đàng được phục hồi” của sách Khải Huyền. Nếu trong cuốn Sáng Thế ký cánh cổng dẫn đến cây sự sống bị đóng lại thì trong sách Khải Huyền nó lại được mở toang ra.

10. Tính nhất quán của Kinh Thánh trước sự so sánh với văn học phương tây. Một nhà văn kể lại câu chuyện như sau: Có một lần một người đại diện của ấn bản “Thư viện văn học Phương Tây” đến tìm gặp tôi. Anh ta cho tôi xem tờ quảng cáo giới thiệu sơ lược về một loạt sách của ấn bản nổi tiếng này, và kể cho tôi nghe trong vòng 5 phút. Nhưng tôi và anh ta đã nói chuyện về Kinh Thánh hơn 1 tiếng rưỡi đồng hồ.

Tôi đề nghị anh ta lấy ra khoảng 10 nhà văn – từ 1 tầng lớp xã hội, sống trong cùng 1 thế hệ, cùng 1 nơi, cùng 1 nền văn hóa, viết trên cùng một thứ tiếng – và lấy 1 chủ đề gây tranh cãi. Tôi hỏi “các tác giả này có đi đến sự thống nhất hay không?” Anh ta nghĩ 1 lúc và trả lời “không”. Tôi hỏi tiếp: “Vậy thì cuối cùng chúng ta nhận được cái gì?” – Anh ta trả lời ngay lập tức “Sự hỗn loạn”. Hai ngày sau anh đã hiến dâng cuộc đời của mình cho CHÚA GIÊ-XU – là nhân vật chính của Kinh Thánh – cuốn sách nói về hàng trăm chủ đề gây tranh cãi với sự hài hòa và đồng nhất.

Câu chuyện này có ý gì? Ý là bất kể một ai nếu thật lòng muốn tìm kiếm và nhận biết chân lý, ít nhất cũng cần phải nghiêm túc xem xét một cuốn sách độc nhất vô nhị như vậy.

 SỰ NỔI TIẾNG ĐỘC NHẤT VÔ NHỊ CỦA KINH THÁNH.

Kinh Thánh là cuốn sách có số lượng độc giả lớn nhất và được dịch ra nhiều thứ tiếng hơn bất cứ một cuốn sách nào. Điều này tính đến số lượng bản in của cả Kinh Thánh cũng như là những phân đoạn hay những sách riêng rẽ trong Kinh Thánh. Có thể rằng: trong một tháng hay một năm nào đó, một cuốn sách nào đó có số lượng bản in bán được nhiều hơn Kinh Thánh. Nhưng tính toàn bộ thì chúng ta không thể tìm được cuốn sách nào, mà có thể cạnh tranh dù một chút với Kinh Thánh về số lượng bản in. Hơn thế nữa, Kinh Thánh là cuốn sách đầu tiên được in ấn trong lịch sử nhân loại: chính xác là bản Kinh Thánh bằng tiếng La-tinh, bản Vul-gát-ta, đã được Giô-han Gu-ten-berg in trên cỗ máy in đầu tiên trong lịch sử nhân loại. Giô-han Gu-ten-berg –  là người Đức, người đầu tiên phát minh ra phương pháp in vào năm 1450.

Người ta thống kê rằng khoảng 30 năm về trước để thỏa mãn nhu cầu về Kinh Thánh, các hội Thánh Kinh của Anh Quốc và nước ngoài phải xuất bản một bản in của Kinh Thánh trong vòng gần 3 giây; tức là 22 bản trong vòng 1 phút, 1369 bản trong vòng 1 giờ, và 32876 bản trong vòng 1 ngày, hay là khoảng 12 triệu bản trong vòng 1 năm.

Cuốn lịch sử Kinh Thánh của trường đại học Cambridge nước Anh có chép lại: “không bao giờ có một cuốn sách nào có thể đạt được sự đón nhận rộng rãi và liên tục như Kinh Thánh.”

Dĩ nhiên, điều đó chưa chứng tỏ rằng Kinh Thánh chính là lời ĐỨC CHÚA TRỜI. Tuy nhiên tất cả những điều đó cho chúng ta thấy tính độc nhất vô nhị của Kinh Thánh.

Tính độc nhất vô nhị của các bản dịch Kinh Thánh.

Kinh Thánh là một trong những bộ sách lớn đầu tiên được dịch sang ngôn ngữ khác. (Bản Septuagintus – là bản dịch Cựu Ước sang tiếng Hy Lạp cổ nhất, xuất hiện vào khoảng 250 năm trước CHÚA GIÊ-XU.)

Về số lượng bản dịch thì Kinh Thánh không có đối thủ trong số tất cả những cuốn sách của nhân loại từ trước đến nay.

Từ điển bách khoa toàn thư Anh viết: “Cho đến năm 1966, toàn bộ văn bản của Kinh Thánh đã được công bố trên 240 ngôn ngữ và thổ ngữ. Còn các cuốn sách riêng rẽ của Kinh Thánh thì đã được dịch ra 739 ngôn ngữ. Tổng hợp lại thì tổng số bản dịch là 1279.

Trong khoảng thời gian từ năm 1950 đến năm 1960 có đến 3000 nhà dịch thuật làm việc với các bản dịch Kinh Thánh.

SỨC SỐNG ĐỘC NHẤT VÔ NHỊ CỦA KINH THÁNH.

Kinh Thánh sống sót qua nhiều thế kỉ.

Kinh Thánh đã được viết trên những chất liệu không bền vững. Trong nhiều thế kỷ trước khi phát minh ra máy in, Kinh Thánh đã trải qua nhiều lần chép lại bằng tay. Nhưng điều đó không làm hỏng đi văn phong, không làm tổn hại đến tính chính xác và không hủy diệt được Kinh Thánh. So sánh với những tác phẩm bất hủ của văn học cổ đại, thì đến thời điểm hiện tại Kinh Thánh có số lượng bản chép tay nhiều hơn bất kì 10 tác phẩm nào của văn học cổ điển thế giới cộng lại.

Như John Warrich Montgomery đã nhận xét: “Sự nghi ngờ về tính chính xác của bản văn Tân Ước hiện đại đồng nghĩa với việc là chúng ta cần phải vứt vào sọt rác tất cả các tác phẩm văn học cổ điển bởi vì không có một tác phẩm nào được truyền lại đến thời chúng ta với số lượng bản sao chép lớn như Tân Ước.”

Bernar Ramm nói về tính chính xác số lượng lớn các bản viết tay của Kinh Thánh như sau: Người Do Thái gìn giữ Kinh Thánh cẩn thận hơn bất kì một văn bản nào khác trong lịch sử. Họ theo dõi sát sao từng chữ, từng âm tiết, từng từ và từng phân đoạn Kinh Thánh. Trong xã hội Do Thái có tồn tại cả một tầng lớp người, mà nhiệm vụ duy nhất của họ là kiểm soát 3 công đoạn của việc gìn giữ và sao chép Kinh Thánh của các thầy thông giáo, thầy dạy luật. Có ai và khi nào đã từng đếm từng chữ, từng từ trong các tác phẩm của Pla-tôn hay là A-ris-tốt.

Kinh Thánh đã trải qua những sự bắt bớ tàn bạo.

Những kẻ thù bắt bớ Kinh Thánh không giống với bất cứ cuốn sách nào. Kinh Thánh đã bị đốt, bị cấm, bị tuyên bố là bất hợp pháp từ thời đế chế La-mã cho đến ngày nay tại các nước xã hội chủ nghĩa.

Vôn-te một đại văn hào người Pháp và cũng là một kẻ bài xích tôn giáo nổi tiếng, đặc biệt là Cơ đốc giáo, đã chết vào năm 1778, đã tiên đoán rằng 100 năm sau ông ta thì Cơ đốc giáo sẽ bị tiêu diệt khỏi mặt đất và biến mất khỏi lịch sử. Nhưng cuối cùng thì điều gì đã xảy ra? Vôn-te đã không còn trong lịch sử, nhưng sự nổi tiếng của Kinh Thánh phát triển trên toàn thế giới, và Kinh Thánh đã mang lại phước hạnh khắp nơi, là những nơi và Kinh Thánh được gieo vào. Ví dụ như: Trên đảo Zanzibar – một hòn đảo trên Ấn Độ Dương phía bắc Châu Phi, một Nhà thờ Anh Quốc đã được xây dựng thế chỗ cho chợ buôn bán nô lệ. Và chỗ mà trước đây là một cây cột để hành hình thì trở thành bàn tiệc thánh. Thế giới có đầy  dẫy những câu chuyện tương tự … Ai đó đã nhận xét rất chuẩn xác rằng: Có thể dừng vòng quay của mặt trời trên quỹ đạo của nó dễ hơn dừng vòng quay của Kinh Thánh.

Nhắc đến “lời tiên tri” rất tự tin của Vôn-te về sự biến mất của Cơ đốc giáo và Kinh Thánh sau 100 năm, thì chỉ sau 50 năm kể từ ngày chết của Vôn-te, Hội Thánh Kinh Giơ-ne-vơ đã in ấn Kinh Thánh trên chính những cỗ máy in của Vôn-te. Đây đúng là một sự trớ trêu của lịch sử.

Vào năm 303 sau CHÚA GIÊ-XU hoàng đế La-mã Diocletianus ra sắc lệnh cấm Cơ đốc nhân cầu nguyện và tiêu hủy Kinh Thánh. Lịch sử KINH THÁNH của đại học Cambridge viết rằng: “khắp nơi phân phát bức thư của hoàng đế, mà trong đó ra lệnh phá bỏ nhà thờ và đốt bỏ Kinh Thánh, những tín đồ Cơ đốc thì bị mất hết quyền công dân, còn những người cầu nguyện bí mật tại nhà thì bị tống vào ngục.

Nhưng một lần nữa lại là sự trớ trêu của lịch sử – khi mà chỉ sau 25 năm hoàng đế Constantinus –  người kế thừa của hoàng đế Đi-ô-cle-ti-an-nus ra sắc lệnh sản xuất 50 bản Kinh Thánh bằng tiền của nhà nước. Sức sống của Kinh Thánh thật là đáng kinh ngạc. Nhưng 1 lần nữa điều này chưa chứng minh rằng Kinh Thánh là Lời ĐỨC CHÚA TRỜI. Tuy nhiên chúng ta nhìn thấy Kinh Thánh chiếm 1 chỗ sáng chói giữa một loạt các cuốn sách khác. Bất kể ai muốn tìm kiếm chân lý đều cần phải chú ý đến Kinh Thánh.

Kinh Thánh sống sót qua đủ mọi loại chỉ trích.

Trong vòng 1800 năm những kẻ vô tín đã cố gắng bẻ bác Kinh Thánh, nhưng cuốn sách này vẫn đứng vững như một tảng đá. Kinh Thánh càng ngày càng được phổ biến và nổi tiếng, ngày nay người ta đọc, yêu thích và trân trọng Kinh Thánh. Tất cả những sự bẻ bác của những kẻ vô tín đã gây ra cho Kinh Thánh những tác động còn nhỏ hơn tác động của một cái gót giày lên kim tự tháp Ai Cập. Khi một vị vua của Pháp dự định bắt bớ những thần dân là Cơ đốc nhân của mình, thì một bậc cao niên trong hội đồng chiến tranh nói với nhà vua rằng: “Tâu bệ hạ, Hội Thánh của ĐỨC CHÚA TRỜI không phải là cái đe mới bị đập một búa”.  Quả thật là nhiều cái búa của những kẻ vô tín đã vô số lần đập lên cuốn sách này, nhưng bản thân chính những cái búa đó đã bị mòn đi trong khi cái đe vẫn còn nguyên vẹn. Nếu Kinh Thánh không phải là lời của ĐỨC CHÚA TRỜI thì chắc hẳn nó đã bị kết thúc sự tồn tại của mình lâu rồi. Các hoàng đế và giáo hoàng, nhà vua và linh mục, thân vương và bậc cầm quyền – tất cả đều toan phá hủy Kinh Thánh, nhưng chính họ đã chết đi trong khi Kinh Thánh thì vẫn tiếp tục sống.

Hàng ngàn lần vang lên tiếng chuông về đám tang của Kinh Thánh, người ta tập trung lại thành đám đưa tiễn, những dòng chữ trên bia mộ bằng đá đã được khắc, điếu văn được tuyên đọc. Nhưng thân xác của cuốn Thánh Kinh không hiểu tại sao lại chưa khi nào nằm trong huyệt mả.

Chúng ta đã từng thấy có một cuốn sách triết học, tôn giáo, tâm lý hoặc một tác phẩm văn học cổ điển hay hiện đại nào mà lại bị công kích nhiều như Kinh Thánh không?

Người ta đã từng chỉ trích từng đoạn, từng dòng, từng câu của Kinh Thánh với sự kỹ càng và uyên bác! Tuy nhiên cho đến ngày nay, Kinh Thánh vẫn được hàng triệu người yêu thích, đọc, và nghiên cứu.

 SỰ DẠY DỖ ĐỘC NHẤT VÔ NHỊ CỦA Kinh Thánh.

Các lời tiên tri.

Wilbur Smith, người sở hữu một thư viện riêng đến 25 nghìn đầu sách, cho rằng: “không phụ thuộc vào câu hỏi về thẩm quyền và nội dung của cuốn sách mà chúng ta gọi là Kinh Thánh, cả thế giới đều đồng ý rằng: Kinh Thánh là một cuốn sách hiếm có, mà nhân loại có được trong vòng 5000 năm tồn tại chữ viết.

“Không có một điều gì đó được viết bởi con người hoặc một nhóm người, mà trong đó chúng ta tìm thấy số lượng những lời tiên tri lớn liên quan đến những dân tộc riêng biệt, đến dân Do Thái, đến tất cả thế hệ trên mặt đất, đến một vài thành phố lớn, đến con người đã từng là Môi-se. Trong thế giới cổ đại, có không ít phương pháp để dự đoán tương lai. Tuy nhiên trong tất cả phạm vi của văn học Hy Lạp và La-mã cổ đại có sử dụng những từ ngữ “nhà tiên tri”, “lời tiên tri” nhưng chúng ta không tìm ra được dù chỉ một lời tiên tri cụ thể nào của những sự kiện lớn trong lịch sử hay những sự kiện mà xảy ra trong tương lai xa xôi. Chúng ta cũng không tìm thấy một lời tiên tri nào về ĐẤNG CỨU THẾ, ĐẤNG mà được sinh ra cho loài người.

Hồi giáo không thể nào cho thấy 1 lời tiên tri nào về sự xuất  hiện của Mô-ha-med, là những lời tiên tri có hàng trăm năm trước khi ông ta được sinh ra như CHÚA GIÊ-XU. Đúng vậy không có bất kì một giáo chủ tôn giáo nào có được những lời tiên tri chính xác về sự xuất hiện của mình  trong những tài liệu cổ.

Lịch sử

Từ sách 1 Sa-mu-ên cho đến sách Sử ký 2 chúng ta có thể theo dõi tiến trình lịch sử 5 thế kỷ của dân tộc Do-thái. “Sách lịch sử cổ đại của Cambridge” chép: “Dân Do thái rõ ràng là những sử gia thiên tài, và Cựu Ước ghi chép lại những sự kiện lịch sử cổ xưa nhất”.

Nhà khảo cổ học nổi tiếng, giáo sư Albright viết trong lời mở đầu cuốn sách cổ điển của mình “Thời kỳ của Thánh Kinh” như sau:

“Thống kê các dân tộc” trong sách Sáng thế ký chương 10 là một ký sự về lịch sử chính xác một cách đáng kinh ngạc. Theo giáo sư Albright “nó chiếm một chỗ độc nhất vô nhị trong văn học cổ đại, không có đối thủ thậm chí cả trong văn học của Hy-lạp cổ đại… “Thống kê các dân tộc” là một văn kiện lịch sử chính xác vô cùng kinh ngạc… chúng ta nhìn thấy trong đó sự hiểu biết thật chính xác về vị trí của dân tộc học và ngôn ngữ học trên thế giới, có thể thấy sự hiểu biết của tác giả về điều mình viết vẫn tiếp tục làm các nhà bác học hiện đại kinh ngạc.”

Các nhân vật của Kinh Thánh.

“Kinh thánh không phải là cuốn sách mà con người có thể viết nên nếu muốn, hoặc muốn viết nên nếu có thể”. Kinh thánh không che giấu tội lỗi của các nhân vật của mình. Quý vị hãy đọc các tiểu sử hiện đại và quý vị sẽ thấy người ta cố gắng che đậy, giảm nhẹ, hoặc bỏ qua những mảng tối trong cuộc đời. Phần lớn các nhà đại văn hào được mô tả như những vị thánh sống. Nhưng Kinh Thánh không làm như thế. Kinh Thánh kể lại chuyện đúng với sự thực đã xảy ra:

Sự phán xét tội lỗi dân Do-thái – Phục truyền 9:24

Tội lỗi của các tổ phụ – Xuất Ê-díp-tô Ký 12:11-13; 49:5-7.

Tác giả các sách Phúc âm kể lại tội lỗi của chính mình và các sứ đồ – Ma-thi-ơ 8:10-26; 26:31-56; Mác 6:52; 8:18; La-ca 8:24-25; 9:40-45; Giăng 10:6; 16:32

Sự lộn lạo trong hội thánh – 1 Cô-rinh-tô 1:11; 15:12; 2 2:4 vv… Nhiều người hỏi, ví dụ như “Tại sao Kinh thánh lại chép lại chuyện của vua David và bà Bát-sê-ba làm gì?” Làm thế nào đây? Kinh thánh có thói quen chép lại tất cả sự thật.

Sự ảnh hưởng độc nhất vô nhị của Kinh thánh đến nền văn học thế giới.

Trong cuốn sách “Tác phẩm văn học cổ điển vĩ đại nhất của nước Anh” Cleland Mccafy viết: “Giả sử như tất cả văn bản Kinh thánh trong một thành phố lớn nào đó bị thiêu hủy. Cuốn sách này có thể phục hồi lại gần đầy đủ bằng những trích dẫn từ những cuốn sách trong thư viện thành phố. Có tồn tại các chuyên khảo về hầu hết các nhà văn lớn, về chủ đề Kinh thánh có ảnh hưởng lớn như thế nào đến các nhà văn này”.

Trong cuốn sách của mình “Thân vị của Chúa Jesus”, nhà sử học Philip Shaff  miêu tả tính độc nhất của Kinh thánh như cuốn sách về Chúa Cứu Thế:

“Chúa Jesus người Na-xa-rét, không tiền, không vũ khí, đã chinh phục hàng triệu người, nhiều hơn cả Alexander Đại Đế, Cesar, Mohamed và Na-pô-lê-ông;

Không sách vở và khoa học, Ngài đã soi sáng nhiều sự vật hơn tất cả các triết gia và khoa học gia cộng lại;

Không có tài hùng biện Ngài đã phán ra những lời Sự sống, mà trước và sau Ngài không có một ai làm được, và tác động của những lời Ngài phán có quyền năng đến nỗi mà không có nhà hùng biện hoặc thi sĩ nào có thể làm được, mặc dù Ngài chưa từng viết một dòng chữ nào. Ngài đã làm cho bao nhiêu ngòi bút chuyển động, và là nguồn cảm hứng cho bao nhiêu bài giảng, bài diễn văn, cuộc tranh luận, các nghiên cứu, những tuyệt phẩm nghệ thuật, những bài ca bất hủ, hơn tất cả đạo quân của những vĩ nhân cổ đại và hiện đại”.

Kenneth Scott Laturet, nhà sử học của trường Đại học Yale, viết : “Chứng cớ về tầm quan trọng của Ngài, về tầm ảnh hưởng của Ngài đến lịch sử thế giới, và sự huyền nhiệm không lý giải nổi của sự tồn tại của Ngài – đó là việc không có một ai trên mặt đất này lại có thể sản sinh ra một lượng lớn những tác phẩm giữa bao nhiêu dân tộc và bằng bao nhiêu ngôn ngữ. Và số lượng tác phẩm về Ngài không những không ít đi, mà còn càng ngày càng tăng thêm…”

KẾT LUẬN THẬT RÕ RÀNG

Tất cả những điều kể trên chưa chứng minh Kinh thánh là lời ĐỨC CHÚA TRỜI. Tuy nhiên chúng ta thấy rõ tính độc nhất vô nhị của cuốn sách này.

Thêm chút nữa:

Kinh Thánh là cuốn sách tôn giáo đầu tiên bay vào vũ trụ (dưới dạng vi phim). Là cuốn sách đầu tiên được phát âm từ Mặt trăng (các nhà du hành vũ trụ lần đầu tiên đặt chân lên mặt trăng đã đọc Sáng thế ký 1 “Lúc ban đầu ĐỨC CHÚA TRỜI dựng nên trời và đất…”

Là một trong những cuốn sách đắt nhất. Bản dịch La-tinh của Guttenberg có giá 100 ngàn USD. Liên-xô đã bán cho nước Anh bản Si-nai với giá 510 ngàn USD.

Và, cuối cùng, bản điện tín dài nhất thế giới là một bản dịch Tân Ước được gửi đi từ New York đến Chicago.

Một vị giáo sư đã nhận xét như sau: “Nếu bạn là một người thông minh, với điều kiện bạn là một người tìm kiếm chân lý, bạn sẽ đọc cuốn sách độc nhất vô nhị này”.